Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган денес повика на итна обнова на Газа и побара од меѓународната заедница да го зголеми притисокот врз Израел.

Обраќајќи се на 81-вата седница на Генералното собрание на ОН во Њујорк, Ердоган изјави дека напорите за обнова на Газа треба да започнат што е можно поскоро.

„Мораме да започнеме со обновата на Газа без губење време. Во таа насока, ве повикувам да извршите поголем притисок врз Израел“, рече тој.

Ердоган истакна дека Туркије останува посветена на договорот потпишан во Шарм ел-Шеик пред една година и дека ќе продолжи да ја следи неговата имплементација.

Тој рече дека обидите да се спречи воспоставувањето на палестинска држава на крајот ќе доживеат неуспех.

„Сите сега треба да го разберат и прифатат ова: обидите да се задуши државата Палестина ќе завршат со неуспех“, рече тој.

Изрази надеж дека на крајот ќе се воспостави независна палестинска држава со територијален интегритет, заснована на границите од 1967 година и со Источен Ерусалим како главен град.

„Ако даде Господ, ќе ги дочекаме оние убави денови кога ќе се роди независна и територијално целовита држава Палестина, во рамките на границите од 1967 година и со Источен Ерусалим како главен град“, рече Ердоган.

Палестинска држава, отсуството на Абас од ОН

На почетокот на своето обраќање, Ердоган изрази жалење што палестинскиот претседател Махмуд Абас не може да учествува на Генералното собрание на ОН две години по ред.

„Палестинскиот претседател, г-дин Абас, не можеше да биде присутен во оваа сала две години по ред. Оваа неправда кон нашите палестински браќа и сестри ја повредува совеста“, додаде тој.

Ердоган изјави дека Туркије ќе продолжи да зборува во име на независна и суверена палестинска држава, и покрај отсуството на Абас.

„Иако г-дин Абас не може лично да биде овде, исто како и минатата година, ние ќе бидеме гласот на слободната и суверена држава Палестина“, рече тој.

Ердоган ги повика земјите да ја признаат палестинската држава. „Денес, уште еднаш, ги повикувам сите земји кои сè уште не ја признале државата Палестина, да ги преиспитаат своите одлуки“, рече тој.

Хуманитарната ситуација во Газа

Осврнувајќи се на ситуацијата во Појасот Газа, Ердоган изјави дека енклавата станала најголемата гробница за деца во светот и регион со највисока стапка на ампутации кај деца во светот.

Ердоган рече дека 74.000 Палестинци, од кои повеќето жени и деца, се убиени во Газа во текот на изминатите три години, опишувајќи ги како жртви на „државниот терор на Израел“.

Тој изјави дека Палестинците продолжуваат да ги бараат своите најблиски под урнатините и да ги извлекуваат телата на своите сопружници, деца и родители, додека децата кои изгубиле екстремитети во израелските напади се обидуваат да се вратат на училиште и да ги продолжат своите животи со дрвени протези.

Повеќе од 70% од генераторите во болниците во Газа во моментов се надвор од функција поради недостиг на гориво, рече Ердоган.

„Газа е најнехуманиот и најсрамниот концентрационен логор на нашето време“, додаде тој.

Ердоган рече дека повеќе од 1.500 Палестинци се убиени дури и откако е постигнат прекин на огнот во октомври 2025 година, благодарение на напорите на американскиот претседател Доналд Трамп и придонесот на Туркије и други земји.

Тој истакна дека иако палестинското движење на отпорот се согласило да премине во втората фаза од мировниот план, израелската влада не била подготвена да ја прекине окупацијата.

Осврнувајќи се на окупираниот Западен Брег, Ердоган рече дека таа територија го доживува најлошиот период на насилство од страна на доселениците, додека на муслиманите и христијаните им се оневозможува пристап до светите места во Ерусалим.

Тој исто така рече дека агенцијата на ОН за палестински бегалци (УНРВА) е цел на напади.

„Се соочуваме со геноциден менталитет кој не може да се засити од убивање“, рече Ердоган, додавајќи дека никој што поседува човечност, милосрдие, сочувство и совест не може да ги затвори очите пред оваа ситуација.

Тој нагласи дека ова прашање за него не е лична работа, туку „хуманитарно прашање“ и „прашање на совест за сите нас“.

Реформа на ОН

Ердоган изјави дека ситуацијата покажала оти ОН, основани пред 81 година со цел да го одржуваат мирот и безбедноста, не можат да ја исполнат својата одговорност.

Тој рече дека луѓето во Палестина, Либан, Судан и други кризни региони, кои ги полагале своите надежи во ОН, се длабоко разочарани.

„Еден ден, сите ќе мора да побараат засолниште во заедничката совест на човештвото“, рече тој, предупредувајќи дека иако луѓето можеби моментално се чувствуваат безбедно и живеат далеку од зоните на конфликт, никој не знае што носи иднината.

Ердоган истакна дека ја смета темата на овогодишното Генерално собрание – која се фокусира на обновување на довербата во меѓународниот систем – за особено соодветна и изрази поддршка за реформските напори на генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, вклучително и за иницијативата ОН80.

Тој рече дека довербата во ОН може да се врати само кога децата во Газа ќе можат да живеат безбедно, кога палестинските деца ќе можат да гледаат кон небото и да гледаат змејови наместо воени авиони и беспилотни летала, кога децата во Либан нема да се будат од звукот на бомби, кога работниците нема да бидат експлоатирани и кога луѓето во Африка ќе можат со доверба да гледаат кон својата иднина.

Ердоган, исто така, го повтори својот повик за реформа на Советот за безбедност на ОН, наведувајќи дека структурата во која волјата на повеќе од 190 земји зависи од пет земји, не е ниту праведна, ниту способна целосно да воспостави доверба.

„Советот за безбедност мора да се реформира во согласност со принципот дека 'светот е поголем од пет'“, рече тој.

Меѓународно право, дипломатија и глобална нееднаквост

Ердоган рече дека меѓународната заедница мора да го промени пристапот според кој меѓународното право се применува различно кон моќните и послабите држави.

„Меѓународен систем во кој сторителите се извлекуваат со она што го прават, а неказнивоста станува нормализирана е осуден на распаѓање“, рече тој.

Нагласувајќи ги принципите за порамноправен меѓународен поредок, Ердоган рече дека регионалната сопственост треба да се користи кога меѓународните напори за решавање на кризи ќе дојдат до ќорсокак, наведувајќи го Коридорот за жито низ Црното Море како пример за иницијатива што придонесе за регионалната и глобалната безбедност.

Тој, исто така, повика на поставување на соработка и отворена дипломатија во центарот на меѓудржавните односи, тврдејќи дека историјата постојано покажувала дека политиката изградена врз недоверба не произведува победници.

Ердоган повика на нова парадигма за справување со растечката глобална нееднаквост во приходите, велејќи дека заедничкиот развој, солидарноста и поврзаноста се клучни за поголем мир и стабилност.

Тој, исто така, предупреди на „технополаризација“ и „дигитална хегемонија“, велејќи дека технолошкиот развој треба да остане ориентиран кон човекот и не треба да создава нови поделби меѓу оние што имаат пристап до технологија и оние што немаат неа.

Регионалната дипломатија на Туркије

Ердоган рече дека Туркије бара поправеден и похуман меѓународен систем не само преку реторика, туку и преку своите политики.

Осврнувајќи се на одбранбениот сојуз воспоставен со Пакистан и Саудиска Арабија, тој рече дека Туркије има за цел и да ја зајакне солидарноста и да развие регионални решенија за регионалните проблеми.

Ердоган истакна дека Анкара продолжува со напорите со релевантните актери за да се стави крај на конфликтот во Персискиот Залив и предупреди против обидите за ширење на регионалните борби во соседните области.

Војната во Сирија, Ирак и Украина

Осврнувајќи се на Сирија, Ердоган рече дека земјата влегла во нова фаза од декември 2024 година по 14 години страдање.

Тој рече дека Сирија, под водство на претседателот Ахмед ал-Шара, се движи кон тоа да стане безбедна и мирна земја и покрај внатрешните и надворешните предизвици и дека Туркије ќе продолжи да стои покрај сирискиот народ.

Во врска со Ирак, Ердоган рече дека Туркије целосно ги поддржува напорите за зајакнување на државната власт и консолидирање на стабилноста и дека работи со Багдад на стратегиски транспортни и енергетски проекти, особено Проектот за Патот на развојот.

Осврнувајќи се на војната меѓу Русија и Украина, Ердоган рече дека Туркије искрено сака конфликтот да заврши со гарантиран суверенитет и територијален интегритет на Украина.

Тој рече дека Анкара останува во контакт со страните за да се врати безбедноста на пловидбата во Црното Море, да се обезбеди безбедноста на храната и да се спречи ширењето на војната во поширокиот регион.

Ердоган, исто така, ги осуди неодамнешните напади врз комерцијални бродови во Црното Море.

Источен Медитеран, Кипар

Ердоган изјави дека Турција смета оти мора да се зачува слободата на пловидба низ Ормускиот Теснец.

Во однос на Егејското Море и Источниот Медитеран, тој рече дека постоечките спорови треба да се решаваат врз основа на добрососедски односи и меѓународното право, додавајќи дека предлогот на Туркије за одржување конференција за Источниот Медитеран би можел да помогне во изнаоѓањето заеднички јазик.

Ердоган исто така го повтори својот повик за признавање на суверената еднаквост и еднаквиот меѓународен статус на кипарските Турци, како и за прекин на нивната меѓународна изолација.

Тој ја повика меѓународната заедница да ја признае Турската Република Северен Кипар и да воспостави политички, дипломатски и економски односи со неа.

- Улогата на Турција во европската безбедност -

Ердоган ја опиша Туркије како „остров на стабилност“ среде регионалните конфликти, истакнувајќи ги нејзината одбранбена индустрија и економијата, и нагласувајќи дека земјата продолжува да игра значајна улога во европската безбедност и просперитет.

Осврнувајќи се на самитот на НАТО одржан во Анкара во јули, тој рече дека средбата ја покажала посветеноста на Туркије кон заедничката безбедност.

„Не е можно Европа, која ја исклучува Туркије од својата безбедносна архитектура, да стане посилна или побезбедна“, рече Ердоган, додавајќи дека Анкара очекува Европската Унија да ја усвои истата стратегиска визија во односите со Туркије.

Балкан, Јужен Кавказ и туркиските држави

Во врска со Балканот, Ердоган ги истакна историските, културните и човечките врски на Туркије со регионот и рече дека се преземаат заеднички чекори преку Балканската мировна платформа за продлабочување на соработката.

Во Јужен Кавказ, тој изрази поддршка за траен мир меѓу Азербејџан и Ерменија и ги пофали азербејџанскиот претседател Илхам Алиев и ерменскиот премиер Никол Пашинјан за нивната волја да постигнат решение.

Тој рече дека Туркије, исто така, го продолжува процесот на нормализација со Ерменија.

Ердоган рече дека Организацијата на туркиски држави се развила во примерен модел на регионална соработка, дека 13-тиот самит на лидерите, закажан да се одржи во Анкара на 30 октомври, ќе отвори нови можности за организацијата.

Тој истакна дека четвртиот самит за партнерство Туркије-Африка, што треба да се одржи во Либија во декември, ќе симболизира повеќе од две децении институционално партнерство меѓу Туркије и Африка.

Коментирајќи ги прашањата од Јужна Азија, Ердоган рече дека споровите, вклучително и прашањето за Кашмир, треба да се решаваат преку дијалог во рамките на релевантните одредби и резолуции на ОН.

„Кога се усвојува конструктивен пристап, секој проблем може да се реши“, рече тој.

Африка, Азија и Пацифик, Латинска Америка

Во врска со Африка, Ердоган ја изрази поддршката на Туркије за прекин на огнот и напорите за траен мир во Судан и за мерките за зајакнување на безбедноста, развојот и институционалниот капацитет во Сомалија.

Тој рече дека одржувањето на стабилноста во Либија останува приоритет и нагласи дека процесот на помирување треба да продолжи под либиско водство и одговорност.

Ердоган рече дека Туркије ќе продолжи да ги зајакнува односите со азиско-пацифичките партнери преку својата иницијатива „Азија одново“ и го опиша подигнувањето на врските со АСЕАН на ниво на партнер за дијалог како конкретен резултат на таа политика.

Тој нагласи дека Туркије, исто така, развива односи со земјите од Латинска Америка и Карибите врз основа на меѓусебно почитување, партнерство и пристап од кој сите добиваат.

Климатски промени и КОП31

Осврнувајќи се на климатските промени, Ердоган рече дека светот се соочува со сериозни еколошки закани што влијаат на воздухот, водата, почвата и живите видови, додека земјите во развој и регионот на Пацификот се борат да пристапат до финансирањето потребно за справување со климатската криза.

Тој рече дека Туркије ќе биде домаќин на самитот КОП31 во Анталија во ноември и ќе се обиде да ја стави климатската правда во центарот на собирот.

Ердоган изјави дека партнерството на Туркије со Австралија има за цел КОП31 да стане „КОП за спроведување“, каде што ќе се исполнуваат ветувањата за финансирање, ќе се забрзува трансферот на технологии и преземените обврски ќе се претвораат во конкретни чекори.

Тој ја истакна иницијативата „Нула отпад“ (Zero Waste), покрената од првата дама Емине Ердоган во 2017 година, наведувајќи дека таа прераснала во глобална кампања за подигнување на свеста. Ја опиша иницијативата како клучен мост што поврзува различни методи за справување со климатската криза.

Отпадот од храна и глобална безбедност на храната

Ердоган предупреди дека прекумерната потрошувачка и растечката култура на отпад претставуваат закана споредлива со климатските промени.

Тој рече дека 5,8 билиони порции храна, што изнесува повеќе од 2 милијарди тони, се фрлаат глобално секоја година, додека стотици милиони луѓе бараат храна во ѓубре.

Туркије е подготвена да придонесе во напорите за намалување на отпадот и зајакнување на глобалната безбедност на храната, рече тој.

Ердоган, исто така, истакна дека Туркије го номинирала Мехмед Мехди Екер за функцијата генерален директор на Организацијата за храна и земјоделство на ОН и побарала од земјите членки нивна поддршка.

Исламофобија, дискриминација и социјални медиуми

Обраќајќи се на новите социјални закани, Ердоган рече дека непријателството кон исламот се шири во западните земји и дека жените и девојките муслимани се повеќе се соочуваат со дискриминација.

Тој ги критикуваше забраните за носење шамии во училиштата во некои земји, опишувајќи ги како напад врз основните права на жените.

Ердоган рече дека ксенофобијата, културниот расизам и антисемитизмот се штетни трендови што бараат решителна акција.

Тој ги критикуваше „политиките за родова неутрализација“, велејќи дека Туркије ќе продолжи со иницијативите насочени кон заштита на семејството и децата.

Ердоган, исто така, го идентификуваше ширењето на дезинформации на социјалните медиуми како уште една закана за социјалниот мир и рече дека одбраната на вистината станала поважна од кога било.

Во врска со вештачката интелигенција, Ердоган повика на заедничка меѓународна правна рамка, велејќи дека времето за таква регулатива веќе е дојдено.

Тој повика на забрзана работа за подготовка и стапување во сила на меѓународната конвенција на ОН за вештачка интелигенција.

Нема да молчиме пред неправдата

На крајот од своето обраќање, Ердоган изјави дека ставовите што ги изнел можеби ќе вознемират одредени актери, но дека Туркије ќе продолжи да зборува во име на оние што се соочуваат со неправда.

Цитирајќи го покојниот турски поет Сезаи Каракоч, Ердоган рече дека дури и ако луѓето молчат, „историјата нема да молчи“, ниту пак „вистината“.

Тој вети дека ќе продолжи да ги брани – сè додека е во можност – правата на угнетените, жртвите и оние што немаат глас.

„Ако е потребно, ќе поднесеме тешкотии; ако е потребно, ќе платиме цена. Но, нема да молчиме пред неправдата и никогаш нема да се помириме со угнетувањето“, рече Ердоган.

Тој истакна дека светот е исправен пред два можни патишта: да се дозволи стравот, конфликтот и изолацијата да ја продлабочат неизвесноста, или пак да се гради иднината преку правда, солидарност и заедничка волја.

Туркије, според него, го избрала вториот пат и ќе продолжи да чекори по него, при што ги повика присутните во ОН и луѓето низ светот да ја поддржат заедничката визија за иднината.