Некогаш „опасност од странец“ значеше возрасен човек што се шета околу игралиштето. Денес, игралиштето е дигитално — а странците се во џебот на вашето дете. Паметните телефони и непрекинатата поврзаност со интернетот им овозможуваат на децата пристап до свет во кој, за жал, не се секогаш безбедни.

Родителите често се трудат да бидат во тек со технолошките трендови, но младите — особено тинејџерите — речиси секогаш се чекор напред. Според податоците, речиси 1 од 5 адолесценти на возраст од 13 до 15 години годишно доживуваат некаква форма на сајбер-малтретирање. Девојчињата се најчести мети, а мотивите најчесто вклучуваат љубомора, омраза или одмазда. Кај момчињата, пак, сајбер насилството често се појавува како борба за доминација или пак како дел од т.н. „шеги“.

Она што порано се случуваше во училишниот двор — озборувања, навреди, социјално исклучување — денес се префрли онлајн. И сега, со само еден клик, тие содржини можат да се споделат со стотици луѓе. Истражувањата покажуваат дека токму озборувањата сочинуваат 36% од сите случаи на онлајн малтретирање.

И најмладите не се поштедени. Сè повеќе деца од само девет години секојдневно користат паметни телефони, без да имаат основно знаење за дигитална безбедност. Тоа ги прави ранливи, збунети и лесни цели за онлајн предатори и манипулатори. Последиците? Чувство на изолација, анксиозност и долгорочни психолошки лузни — невидливи, но болни. И, алармантно, овие лузни почнуваат да се појавуваат уште пред дванаесеттата година.

Сепак, постојат и позитивни примери и напори низ регионот за справување со овој предизвик. Македонската кампања на УНДП „И онлајн насилството остава лузни“ има за цел да ја подигне свеста за родово базирано насилство што се случува преку дигитални алатки. Во Црна Гора, апликацијата на УНИЦЕФ „NETfriends“ ги едуцира децата од 9 до 11 години како да препознаат и пријават онлајн закани. Србија преку платформата „Те заштитувам“ им нуди поддршка на децата и родителите во пријавување на насилство и следење на институционалните реакции.

Но, проблемот е далеку од решен. Во април 2025 година, Европол и Интерпол уапсија 39 сексуални предатори во рамки на меѓународна акција. И покрај тоа, илјадници случаи на злоупотреба сè уште остануваат непријавени — особено на Балканот. Во Босна и Херцеговина, повеќе од половина деца изјавиле дека се чувствуваат непријатно онлајн, но 85% од нив никогаш не зборувале за тоа со никого.

Експертите предупредуваат: првиот чекор кон заштита е отворен дијалог. Следните се едукација и искористување на веќе достапните дигитални алатки. Зашто децата не можат сами да се справат со онлајн светот. Но, со наша поддршка — можат да научат како да се заштитат.

Дигиталниот свет е реален. И лузните што ги остава — исто така.